ایلان ماسک: هوش مصنوعی فقر را از بین خواهد برد!

ایلان ماسک، مدیرعامل تسلا و اسپیس‌ایکس، اخیراً در پستی در شبکه اجتماعی X (توییتر سابق) نوشت:

“I see poverty as more of an engineering problem than an unsolvable social issue.”

«من فقر را بیش از آن‌که یک مسئله اجتماعی غیرقابل‌حل بدانم، یک مسئله مهندسی می‌دانم.»

او در ادامه در یک کنفرانس فناوری در آمریکا نیز گفت:

“AI and humanoid robots will actually eliminate poverty and make work optional.”

«هوش مصنوعی و ربات‌های انسان‌نما در آینده فقر را از بین خواهند برد و کار را اختیاری خواهند کرد.»

این دو جمله بازتابی از دیدگاه بلندپروازانه و بحث‌برانگیز ماسک است که معتقد است فناوری، و به‌ویژه هوش مصنوعی، می‌تواند ریشه‌های فقر را از بین ببرد نه از طریق کمک‌های خیریه یا سیاست‌های اقتصادی، بلکه با بازطراحی کل ساختار تولید و کار.

بیشتر بخوانید: سپر ماهواره‌ای ایلان ماسک

تحلیل و بررسی دیدگاه ایلان ماسک

فقر به‌عنوان یک مسئله مهندسی؛ یعنی چه؟

ماسک فقر را نه نتیجه‌ی تنبلی یا بی‌عدالتی صرف، بلکه محصول سیستم‌های ناکارآمد تولید، توزیع و استفاده از منابع می‌داند. از نظر او، اگر انسان بتواند به‌صورت مهندسی‌شده، فرآیند تولید و توزیع را بهینه کند، فقر از نظر فنی «قابل حل» خواهد بود.

به‌بیان ساده‌تر، همان‌طور که یک مهندس مشکل انرژی یا حمل‌ونقل را حل می‌کند، می‌توان فقر را نیز با طراحی بهتر زیرساخت‌ها، اتوماسیون و هوش مصنوعی برطرف کرد.

نقش هوش مصنوعی در از بین بردن فقر

ماسک می‌گوید که ورود هوش مصنوعی (AI) و ربات‌های انسان‌نما (مانند Optimus از تسلا) می‌تواند هزینه تولید را تقریباً به صفر برساند.

وقتی تولید کالا و ارائه خدمات بدون نیاز به نیروی انسانی پرهزینه انجام شود، قیمت‌ها کاهش می‌یابد و دسترسی مردم به منابع افزایش پیدا می‌کند.

به‌عبارتی:

• کارهای سخت و تکراری توسط ربات‌ها انجام می‌شود؛
• تولید به‌صورت شبانه‌روزی ادامه دارد؛
• و در نهایت، انسان‌ها از چرخه کار اجباری خارج می‌شوند و «کار» به انتخابی آزاد تبدیل می‌شود.

ماسک می‌گوید:

«در آینده، هر کسی می‌تواند هرچه بخواهد داشته باشد، بدون نیاز به کار روزمره.»

چرا ایلان ماسک چنین دیدگاهی دارد؟

۱. باور به فناوری به‌عنوان محرک اصلی پیشرفت بشر:

ماسک از ابتدای فعالیتش در تسلا و اسپیس‌ایکس بارها تأکید کرده که بیشتر مشکلات بشر راه‌حل مهندسی دارند — از انرژی گرفته تا فقر.

۲. تجربه عملی در خودکارسازی (Automation):

تسلا یکی از پیشرفته‌ترین کارخانه‌های رباتیک جهان را دارد. ماسک معتقد است همان فناوری می‌تواند در سایر صنایع هم استفاده شود و هزینه تولید کالاهای اساسی را به شدت کاهش دهد.

۳. آینده بدون محدودیت منابع:

او باور دارد که زمانی که هوش مصنوعی بتواند انرژی پاک، مواد اولیه و تولید انبوه را مدیریت کند، دیگر فقر اقتصادی معنای سنتی خود را از دست می‌دهد.

بیشتر بخوانید: قابلیت Agentic OS در ویندوز 11 فعال شد

نقاط قوت این دیدگاه

• نگاه آینده‌نگر و نوآورانه: ماسک به جای دیدن فقر به‌عنوان یک بحران انسانی، آن را به چالشی فنی تبدیل کرده است  چیزی که می‌توان طراحی و رفع کرد.

• افزایش بهره‌وری جهانی: اگر هوش مصنوعی واقعاً بتواند تولید را هوشمند کند، دسترسی مردم به مسکن، خوراک، بهداشت و آموزش آسان‌تر خواهد شد.

• الهام‌بخش برای سیاست‌گذاران و مخترعان: این ایده می‌تواند مسیر سیاست‌های توسعه‌ای کشورها را به سمت فناوری‌محوری تغییر دهد.

نقدها و دیدگاه مخالفان

با وجود جذابیت این ایده، بسیاری از کارشناسان اقتصاد و جامعه‌شناسی به آن نقد وارد کرده‌اند:

• فقر فقط مسئله فنی نیست: ریشه‌های فقر در سیاست، تبعیض، جنگ، فساد و آموزش ناکافی نیز نهفته است.

• توزیع ناعادلانه فناوری: حتی اگر هوش مصنوعی فقر را از بین ببرد، ممکن است ثروت جدید تنها در دست شرکت‌های بزرگ متمرکز شود.

• مشاغل از بین می‌روند: در کوتاه‌مدت، اتوماسیون می‌تواند میلیون‌ها شغل را حذف کند و شکاف طبقاتی را افزایش دهد.

• هویت و معنا در زندگی: اگر «کار» کاملاً اختیاری شود، جامعه باید با پرسش‌های عمیق‌تری درباره هدف، نقش انسان و ارزش شخصی روبه‌رو شود.